რა არის დაფინანსების განაკვეთი და რატომ გაკლდება ფული უმოძრაო პოზიციაზე

დავიწყოთ ერთი ფართოდ გავრცელებული გაუგებრობის შესწორებით: დაფინანსების განაკვეთი Binance-ის საკომისიო არაა. ამ ფულიდან პლატფორმა ერთ თეთრსაც არ იღებს — ის ლონგის მქონეებსა და შორთის მქონეებს შორის გადადის: განაკვეთი დადებითია — ლონგები უხდიან შორთებს; უარყოფითია — პირიქით. მისი არსებობის ერთადერთი მიზანი ისაა, რომ ვადის არმქონე უვადო ფიუჩერსის ფასი სპოტის ფასთან დააბრუნოს. როცა ეს გაიაზრე, დამწყების ყველაზე ხშირ კითხვასაც — „პოზიციას ხელს არ ვახლებ, ბალანსი კი მაინც მაკლდება, რატომ?“ — პასუხი გაქვს.

რატომ სჭირდება უვადო ფიუჩერსს დაფინანსება

რომ გაიგო, რას აკეთებს ეს მექანიზმი, ჯერ ის უნდა ნახო, რა პრობლემას წყვეტს. ვადიან ფიუჩერსს ვადა აქვს და იმ დღეს სპოტის ფასით ანგარიშსწორდება — რაკი ბოლოს მაინც სპოტთან შეჯერება ელის, კონტრაქტის ფასი რაც უნდა გაფრინდეს, ვადის მოახლოებასთან ერთად უკან დაბრუნდება; გაშორება უბრალოდ აზრს კარგავს.

უვადო ფიუჩერსმა ვადა მოხსნა და პოზიცია თეორიულად უსასრულოდ შეიძლება გეჭიროს. მოხერხებულია, ოღონდ ფასმა ღუზაც დაკარგა: თუ ლონგში ძალიან ბევრი ადამიანი შევა, კონტრაქტის ფასი სპოტზე მაღლა დარჩება და სულ უფრო გაშორდება — ბოლოს კი ამ კონტრაქტს იმ აქტივთან, რომელსაც უნდა მიჰყვებოდეს, დიდი აღარაფერი ექნება საერთო; დარჩება მოედანი, რომელიც თავის თავს ესაუბრება.

დაფინანსების განაკვეთი სწორედ ეს დაკარგული ღუზაა და რეზინის საბლის მსგავსად მუშაობს. როცა კონტრაქტის ფასი სპოტის ინდექსზე მაღლაა, განაკვეთი დადებითი ხდება და ლონგები ყოველ რამდენიმე საათში იხდიან: ლონგში ყოფნა ძვირდება, მისდევნის მსურველი ნაკლებდება, განაკვეთის მიმღები შორთების სურვილი კი იზრდება — ფასი სპოტისკენ ბრუნდება. როცა კონტრაქტი სპოტზე დაბლაა, პირიქითაა: უარყოფითი განაკვეთი შორთში ყოფნას აძვირებს და ფასს ზევით სწევს. რაც უფრო დიდია გაშორება, მით უფრო ექსტრემალურია განაკვეთი და მით უფრო იჭიმება ეს საბელი.

ანუ ჩანაფიქრით დაფინანსება ფასის ღუზის მექანიზმია და არა ტარიფი. პლატფორმა გახსნისა და დახურვის სავაჭრო საკომისიოთი შემოსავლობს; დაფინანსება მხოლოდ ლონგებსა და შორთებს შორის მოძრაობს, ბირჟა კი ანგარიშსწორების წამს მას ითვლის და გადარიცხავს — თავისთვის არაფერს იტოვებს.

თავად სახელი მართლაც შეცდომაში შემყვანია: „განაკვეთი“ ტარიფად ჟღერს. უფრო ზუსტი წარმოდგენაა „პოზიციების ბალანსის საფასური“: რომელ მხარესაც მეტი ხალხია, ის მხარე უხდის მოპირდაპირეს — რომ ბაზარმა სასწორი თავად დააბრუნოს წონასწორობაში.

და ერთი მიჯნაც გავავლოთ: სპოტზე დაფინანსება არ არსებობს — იქ თავად მონეტას ყიდულობ და რამდენიც გინდა, იმდენ ხანს გეჭიროს, ეს თანხა არ ჩნდება; ვადიან ფიუჩერსზეც არაა, იქ ვადა აბრუნებს ფასს. დაფინანსება უვადოს საკუთარი მექანიზმია — და პირიქითაც: სადაც „უვადო“ წერია, იქ ეს ანგარიში აუცილებლად არსებობს; საკითხავი მხოლოდ ისაა, გადამხდელი ხარ თუ მიმღები.

თუ საბანკო ლოგიკას მიაწერ, ერთი დათქმა გჭირდება. TBC-ში ან საქართველოს ბანკში დეპოზიტის განაკვეთი წინასწარაა შეთანხმებული, ხელშეკრულებაშია და ვადის ბოლომდე იცი, რას იღებ; სესხის პროცენტიც ასევე. დაფინანსება არც ერთია და არც მეორე: მას არავინ გპირდება, ხელშეკრულებაში არ წერია, ყოველ პერიოდში იცვლება და ნიშანსაც იცვლის. ერთადერთი, რაც მასზე დანამდვილებით იცი, ისაა, რომ ის იქნება.

დადებითი და უარყოფითი განაკვეთი: ვინ ვის უხდის

წესი ერთი წინადადებაა: თუ ანგარიშსწორების წამს პოზიცია გიჭირავს, მონაწილეობ პოზიციის მიმართულებით — ის მხარე, რომლის მიმართულებაც განაკვეთის ნიშანს ემთხვევა, იხდის; მეორე იღებს. ცხრილად ასე გამოიყურება:

თუ თავად სიტყვები ლონგი და შორთი ჯერ ბუნდოვანია, ჯერ ლონგი და შორთი — როგორ მუშაობს წაიკითხე და ეს ცხრილი მერე ბევრად გასაგები იქნება.

ორი ხშირი გაუგებრობა. პირველი: ეს ფული პირდაპირ ორ მხარეს შორის გადადის — ერთ პერიოდში მთელი ბაზრის ლონგების გადახდილი ჯამი პრაქტიკულად შორთების მიღებული ჯამია; Binance შუაში მხოლოდ გადარიცხავს და პროცენტს არ იჭერს. მეორე: მთელი პროცესი ავტომატურია — ანგარიშსწორებისას სისტემა შენი მაშინდელი პოზიციით ითვლის თანხას, გადახდა ავტომატურად ჩამოგეჭრება, ჩარიცხვა ავტომატურად შემოვა; ღილაკს არ აჭერ, ჩანაწერი კი ფიუჩერსული ანგარიშის ოპერაციების ისტორიაში რჩება.

თუ ვერ იმახსოვრებ, ვინ ვის უხდის, ეს წესი გამოგადგება: ნიშანი და მიმართულება რომ ემთხვევა, ის მხარე იხდის — დადებითი განაკვეთი ლონგს ახდევინებს, უარყოფითი — შორთს. ცალკე შემთხვევაა ორმხრივი პოზიციის რეჟიმი: იქ ლონგიც და შორთიც ერთდროულად შეიძლება გქონდეს და ანგარიშსწორებისას თითოეული თავისი ნომინალური ღირებულებით ითვლება — ერთი იხდის, მეორე იღებს და დაახლოებით ერთმანეთს იკლავს. ცალმხრივ რეჟიმში მყოფ დამწყებს ეს არ ეხება: ერთ დროს მხოლოდ ერთ მხარეს დგახარ.

რამდენ ხანში ერთხელ ხდება ანგარიშსწორება

Binance-ის USDT-ის უვადო კონტრაქტების უმეტესობაზე ანგარიშსწორება დაახლოებით 8 საათში ერთხელაა — დღეში სამი პერიოდი, ფიქსირებულ მომენტებში. კონტრაქტის სავაჭრო გვერდზე, დაფინანსების განაკვეთის გვერდით, უკუთვლის ტაიმერია და პირდაპირ გეუბნება, რამდენი დარჩა შემდეგ ანგარიშსწორებამდე — დროის სარტყელების გადათვლა არ გჭირდება. ზოგიერთ მეტად მერყევ ან ახლად დამატებულ კონტრაქტზე პერიოდი 4 ან 1 საათამდეც ეცემა; ერთი და იმავე კონტრაქტის პერიოდიც შეიძლება შეიცვალოს. განრიგი ნუ დაიზეპირებ — Binance-ის გვერდზე ნაჩვენებია.

ანგარიშსწორება მხოლოდ ერთ წამს იცნობს: გქონდა თუ არა პოზიცია იმ მომენტში. გქონდა — მიმდინარე განაკვეთით იხდი ან იღებ; არ გქონდა — ეს პერიოდი შენ არ გეხება. წუთით ადრე დახურე — არ მონაწილეობ; წუთით გვიან გახსენი — შემდეგი პერიოდიდან ითვლები. ხვრელს ჰგავს, არა? ჯერ ანგარიში გავაკეთოთ (მაგალითი): 10 000 USDT ნომინალური პოზიცია; საბაზრო ორდერით ხურავ და ისევ საბაზროთი ხსნი — საკომისიო დაახლოებით 0.04% × 2 = 8 USDT; აცილებული პერიოდის დაფინანსება 0.01%-ზე კი 1 USDT ღირს. ერთი ლარის დასაზოგად რვას იხდი და შუალედში ფასის გაქცევაზეც დებ ფსონს — არ ღირს.

ისიც იცოდე, რომ გვერდზე ნაჩვენები მიმდინარე განაკვეთი ანგარიშსწორებამდე ბაზრის მიხედვით ცოცხლად იცვლება — ეს პროგნოზული მნიშვნელობაა და საბოლოოდ სწორედ ანგარიშსწორების წამს ფიქსირდება. ამიტომ რამდენიმე საათით ადრე ნანახი ციფრი და რეალურად ჩამოჭრილი თანხა ოდნავ შეიძლება სხვაობდეს — ეს ნორმალურია.

თუ გინდა ნახო, კონკრეტულ კონტრაქტზე განაკვეთი ახლა რამდენია და წარსულში როგორ იცვლებოდა, Binance-ის ფიუჩერსების გვერდზე დაფინანსების ისტორიის შესასვლელია (კონტრაქტის ინფორმაციაში ან თავად ციფრის გვერდით; ადგილი მიმდინარე ვერსიის მიხედვით). იქ პერიოდების მიხედვით ნახავ ფაქტობრივ განაკვეთებს. იმის შესაფასებლად, ესა თუ ის მონეტა ხანგრძლივად დადებით ზონაშია თუ არა და ღირს თუ არა ამ ხარჯზე ფიქრი, ისტორიის გადათვალიერება უფრო საიმედოა, ვიდრე ვარაუდი.

როგორ ითვლება თანხა და შეიძლება თუ არა წინასწარ შეფასება

ფორმულა მოკლეა: დაფინანსება = ნომინალური ღირებულება × მიმდინარე განაკვეთი.

მთელი აზრი სიტყვაშია „ნომინალური ღირებულება“: ეს შენი პოზიციის მიერ რეალურად კონტროლირებული აქტივის მოცულობაა (მარკირებული ფასით), და არა შენ მიერ ჩადებული მარჟა. მაგალითი (ციფრები საილუსტრაციოა, რეალური განაკვეთი Binance-ის გვერდზეა): გიჭირავს 10 000 USDT ნომინალური ღირებულების ლონგი, მიმდინარე განაკვეთი +0.01% — ამ პერიოდში იხდი 10 000 × 0.01% = 1 USDT; დღეში სამი პერიოდი, უცვლელი განაკვეთის შემთხვევაში დღეში დაახლოებით 3 USDT.

ბერკეტი ამ ხარჯს ადიდებს. იმავე 1000 USDT მარჟით 10x ბერკეტი 10 000 USDT ნომინალურ პოზიციას ხსნის და დაფინანსება 10 000-ზე ითვლება და არა 1000-ზე — ანუ იმ ფულთან მიმართებით, რომელიც რეალურად ჩადე, ეს ხარჯი ათჯერაა გადიდებული. ლოგიკა იგივეა, რაც საკომისიოსი: ორივეს ბაზა ნომინალური ღირებულებაა და ბერკეტი პოზიციასთან ერთად ყოველ გადასახდელსაც ამრავლებს. საკომისიოს დეტალური ანგარიში ცალკე გვერდზეა — ფიუჩერსების საკომისიო.

ყოველ გადახდილსა და მიღებულს კვალი რჩება. აპლიკაციაში გზა დაახლოებით ასეთია: ფიუჩერსების გვერდი → ორდერების/გარიგებების ისტორია → ოპერაციების ისტორია, ტიპში აირჩიე დაფინანსება — და თარიღების მიხედვით ნახავ თითოეული პერიოდის თანხასა და მიმართულებას (შესასვლელის ადგილი მიმდინარე ვერსიის მიხედვით). პირველი ღამის შემდეგ, რომელსაც პოზიციით გაატარებ, ნამდვილად ღირს ამ ისტორიის გახსნა — ეს ნებისმიერ სტატიაზე ნათელია.

დროის დიდ ნაწილში Binance-ის მსხვილი კონტრაქტების განაკვეთი ±0.01%-ის მახლობლად მერყეობს (ზუსტი ციფრი რეალურ დროშია) და ერთი პერიოდის თანხა უმნიშვნელოდ გამოიყურება. მისი ნამდვილი სირთულე ერთ პერიოდში კი არაა, არამედ იმაში, რაზეც შემდეგი თავია: დაგროვებაში.

რამდენს შეჭამს დაფინანსება ხანგრძლივ პოზიციაზე

საკომისიო ერთჯერადია: გახსნისას ერთხელ, დახურვისას ერთხელ — და მორჩა. დაფინანსება პერიოდულია: სანამ პოზიცია დგას, ყოველ პერიოდში მოდის. რაც უფრო დიდხანს გიჭირავს, მით დიდია მისი წილი ჯამურ ხარჯში — და რაკი ის პატარა გადარიცხვებადაა დაქუცმაცებული, ისტორიის გახსნის გარეშე ვერც ამჩნევ. სწორედ ამას ჰქვია უხილავი ხარჯი.

დავთვალოთ ფიქსირებული განაკვეთით (მაგალითი: პირობითად უცვლელი +0.01% ყოველ 8 საათში, ლონგი; რეალურად განაკვეთი ყოველ პერიოდში იცვლება — ეს მხოლოდ რიგის საჩვენებელია):

თვეში 0.9% ისევ პატარად ჟღერს? დავუბრუნდეთ ბერკეტს: 10x-ზე ნომინალურის 0.9% შენი მარჟის 9%-ის ტოლია. ანუ თვეში, უბრალოდ იმით, რომ პოზიცია დგას, მარჟის თითქმის მეათედი ჩუმად შეიძლება გადაირიცხოს — და ეს ფასის რყევისა და საკომისიოს გარეშე. თუ გინდა შენივე ზომაზე, ბერკეტსა და დღეებზე გათვლილი დეტალური ანგარიში, გამოიყენე ღამის დაფინანსების ანგარიში — სამი ციფრი და შედეგი მზადაა.

რიგის შესადარებლად საკომისიოსაც მიუსადაგე (მაგალითი, ზემოთ მოყვანილი მიახლოებებით): ერთი საბაზრო გახსნა-დახურვის წრე ნომინალურის დაახლოებით 0.08%-ია; ერთი პერიოდის დაფინანსება 0.01% — ანუ 8 პერიოდის, დაახლოებით ორნახევარი დღის შემდეგ დაფინანსება ერთი სრული წრის საკომისიოს უტოლდება. ამიტომ რამდენიმესაათიან პოზიციაზე ხარჯის დიდი ნაწილი საკომისიოა; კვირებით შენახულზე კი დაფინანსება ნელა უსწრებს და ანგარიშში ყველაზე დიდ პუნქტად იქცევა.

ახლა მეორე მხარეც: უარყოფითი განაკვეთისას ლონგზე ფული შემოდის და ხანგრძლივად უარყოფით ზონაში მყოფი მონეტებიც ნამდვილად არსებობს. მაგრამ „დაფინანსების მიღება“ პოზიციის გახსნის მიზეზად არ გამოდგება: განაკვეთი ყოველ პერიოდში იცვლება — ახლა იღებ, შემდეგში იხდი; ფასის ერთი დღის რყევა კი ხშირად ათეულობით პერიოდის დაფინანსებას სჭარბობს. ეს ხარჯის მუხლია და არა შემოსავლის სტრატეგია.

სწორედ აქ ღირს ერთი ადგილობრივი გაფრთხილება. ქართულ Telegram-არხებსა და ფეისბუქის „საინვესტიციო ჯგუფებში“ პერიოდულად ჩნდება შეთავაზება „ფანდინგზე უფასო ფულის შოვნის სქემა — თვეში იმდენს აიღებ, რამდენსაც დეპოზიტზე წელიწადში“. სქრინშოტიც ახლავს, ხოლო რასაც არ გეტყვიან, ესაა: განაკვეთი ხვალ ნიშანს იცვლის, პოზიცია კი ღიაა და ფასის რისკს ატარებს; ჰეჯირებული კონსტრუქცია ორმაგ საკომისიოს ითხოვს; ხოლო ის, ვინც ამას გასწავლის, ჩვეულებრივ „მართვაში“ ითხოვს შენს თანხას ან საკუთარი ბმულით რეგისტრაციას. TBC-ის დეპოზიტს ხელშეკრულება აქვს; დაფინანსებას — არა. თუ ვინმე ბაზრის ცვლად მექანიზმს გარანტირებულ შემოსავალს დაარქმევს, ეს იმის ნიშანია, რომ არა მექანიზმს, არამედ შენს ნდობას ყიდის.

როცა განაკვეთი ექსტრემუმშია — რას ფიქრობს ბაზარი

დაფინანსების განაკვეთი არსებითად პოზიციის შენარჩუნების რიგში დგომის ფასია. ექსტრემალურად დადებითი განაკვეთი ნიშნავს, რომ ლონგებში ხალხი შეგროვილია: ამდენი ადამიანი მზადაა, ყოველ 8 საათში ჩვეულებრივზე შესამჩნევად მეტი გადაიხადოს, ოღონდ ლონგი ხელში დარჩეს. ექსტრემალურად უარყოფითი კი იმას ნიშნავს, რომ ადგილებს შორთების მხარეს იტაცებენ.

ამიტომ განაკვეთის სწორად წაკითხვა ნიშნავს მის განწყობის თერმომეტრად გამოყენებას: ის გეუბნება, რომელი მხარეა შეგროვილი და რა ფასს იხდის — და მეტს არაფერს. თერმომეტრი ამინდს არ პროგნოზირებს: ისტორიაში ადვილად მოიძებნება როგორც ძალიან მაღალი განაკვეთის შემდეგ გაგრძელებული ზრდა, ისე ძალიან დაბალის შემდეგ გაგრძელებული ვარდნა.

დამწყების ყველაზე ხშირი ხაფანგი მისი მექანიკურ საწინააღმდეგო სიგნალად გამოყენებაა: „განაკვეთი ასე მაღალია, ლონგები გაგიჟდნენ, ესე იგი შორთის დროა“. ეს იმას ნიშნავს, რომ თერმომეტრი საჭედ აქციე. შეგროვილობა შეიძლება დიდხანს გაგრძელდეს; ემოციის ექსტრემუმი დაუყოვნებლივ შებრუნებას არ ნიშნავს; ასეთი „სიგნალით“ გახსნილი პოზიციის შედეგი მონეტის აგდებას ჰგავს — ოღონდ განაკვეთიც გადაიხადე და საკომისიოც.

რომ „ექსტრემალურს“ მასშტაბი მიეცეს (მიახლოებითი მაგალითი): 0.1%-იანი განაკვეთი პატარა რიცხვად გამოიყურება, მაგრამ ყოველ 8 საათში, დღეში სამჯერ, წელიწადში 100%-ზე მეტ შენახვის ხარჯად ითარგმნება — ანუ ორი რიგით მეტი, ვიდრე „წვრილმანი“, რომელსაც ბევრი წარმოიდგენს. როცა განაკვეთი ექსტრემუმშია, შეგროვილი მხარე რეალურ ფულს იხდის იმაში, რომ მოედანზე დარჩეს — და თავად ეს ფასი უკვე ინფორმაციაა.

დამწყებისთვის განაკვეთის მონაცემს ორი ნამდვილი დანიშნულება აქვს: პირველი — შენახვის ხარჯის შემავალი ციფრია, გახსნამდე ანგარიშში ჩასაწერი; მეორე — გიჩვენებს, შენ მიერ განზრახული მიმართულება შეგროვილ მხარესაა (გადაიხდი და უმრავლესობასთან ერთად იქნები) თუ თხელ მხარეს (მიიღებ, ოღონდ უმრავლესობის საწინააღმდეგოდ წახვალ). რას გადაწყვეტ ამის ცოდნის შემდეგ, უკვე შენი საქმეა — ეს საიტი შენ მაგივრად პოზიციას არ ხსნის.

როგორ წავიკითხოთ ამ საიტის ცოცხალი მონაცემები

საიტზე ორ ადგილას გაქვს რეალურ დროში მონაცემი; ორივე პირდაპირ Binance-ის ფიუჩერსების საჯარო ინტერფეისს კითხულობს და თუ წაკითხვა ვერ მოხერხდა, „--“ ჩნდება — ციფრს არ ვიგონებთ.

პირველი მთავარ გვერდზეა, ბაზის მაჩვენებლებში: BTC-ის მიმდინარე დაფინანსების განაკვეთი და უკუთვლა შემდეგ ანგარიშსწორებამდე. ის ძალიან კონკრეტულ კითხვას პასუხობს — ამ წუთში BTC-ის ლონგი ან შორთი თუ გიჭირავს, შემდეგ ანგარიშსწორებაზე გადამხდელი იქნები თუ მიმღები და კიდევ რამდენი დარჩა.

მეორეა დაფინანსების განაკვეთის რუკა: მსხვილი USDT-ის კონტრაქტების მიმდინარე განაკვეთები ფერადი უჯრების კედლად. თბილი ფერი დადებითია (ლონგი უხდის შორთს), ცივი — უარყოფითი (შორთი უხდის ლონგს); რაც უფრო მუქია, მით დიდია აბსოლუტური მნიშვნელობა. სამ ნაბიჯად წაიკითხე: ჯერ მთელ კედელს გადახედე — თბილია თუ ცივი, ანუ ბაზარი საით იხრება; მერე იპოვე შენი კონტრაქტი და ნახე, ±0.01%-იან ნეიტრალურ ზოლს რამდენად აცდა; ბოლოს — შემდეგი ანგარიშსწორების დრო. ყველა ციფრის საბოლოო წყარო Binance-ის გვერდია; ორდერამდე იქ გადაამოწმე.

წაკითხვის მაგალითი (ციფრები საილუსტრაციოა): ერთ დღეს კედლის უმეტესობა ღია თბილია, BTC +0.01%-ს აჩვენებს, რომელიღაც პატარა მონეტა კი +0.15%-ს და ისეთი მუქია, თვალში რომ გცემს — ეს იმას ნიშნავს, რომ ამ მონეტაზე ლონგები არაჩვეულებრივად შეგროვილია და მისი ლონგის ქონა დღეში ნომინალურის დაახლოებით 0.45%-ს ჯდება (სამი პერიოდის უხეში ანგარიშით). რას იზამ ამ ინფორმაციით, შენი გადასაწყვეტია; მაგრამ სანამ ასეთ პოზიციას ღამით დატოვებ, უნდა იცოდე, რა ფასს იხდი.

და ბოლოს, მონაცემების საზღვარი: ამ საიტის მაჩვენებლები და რუკა საგანმანათლებლო ჩვენებაა და იმაში გეხმარება, რომ „როგორ გამოიყურება განაკვეთი“ ინტუიციად გადაგექცეს; ისინი რჩევას არ იძლევა და სიგნალს არ აგზავნის. ნებისმიერი გადაწყვეტილების წინ ჯერ Binance-ის ფიუჩერსების გვერდზე ნახე ოფიციალური ციფრი, მერე კი ამ გვერდის პირველი წინადადება გაიხსენე — ეს ფული ლონგებსა და შორთებს შორის გადადის და არავის დადგმული ბარიერი არაა.

ხშირად დასმული კითხვები

წესები და ციფრები ოფიციალური გვერდების მიხედვით: Binance-ის დახმარების ცენტრი, Binance Academy შეცდომა თუ შენიშნე, მოგვწერე [email protected] — გადამოწმების შემდეგ შედის შესწორებების ჟურნალი.